De woning en het gesticht
12 oktober 2010
Welke rol speelt de herbestemming van psychiatrische instellingsterreinen bij de zorg voor (langdurig) psychiatrische patiënten?
Op zoek naar de ontbrekende schakel in de relatie tussen architectuur en psychiatrie.
Datum: vrijdag 12 november
Huisvesting van chronisch psychiatrische patiënten is een onderschat probleem. Vanaf de jaren tachtig ligt de nadruk op de resocialisatie van de psychiatrische patiënt en de vermaatschappelijking van de instelling. Sinds die tijd worden wonen en zorg zoveel mogelijk gesplitst. De nadruk ligt op een behandeling van korte duur terwijl de huisvesting elders plaatsvindt. Er is een trek naar de stad en een leegloop van de landelijke instellingen. Inmiddels wordt onderkend dat de instellingsterreinen opnieuw een rol kunnen spelen voor psychiatrische zorgactiviteiten die geen plek kunnen vinden in de stad. Er is dus een nieuwe vraag naar variatie van woonvormen op de instellingsterreinen.
Centrale vragen:
Wat is de relatie tussen wonen en zorg: kan de psychiatrische patiënt gescheiden worden van zijn ziekte?
Wat betekent wonen voor de psychiatrische patiënt?
Hoe om te gaan met het voormalige zorgerfgoed versus nieuwbouw?
Hoe verhoudt zich de ontwikkeling van reguliere (luxe)woningen tot de huisvesting van patiënten en het bijzondere karakter van de terreinen?
Tijdens het symposium richten we ons op de architectuur (tevens interieur) en het landschap van drie instellingsterreinen en de beleving van de patiënt. Per case belichten we de psychiatrische zorg in relatie tot het wonen, door steeds een opdrachtgever/psychiater en daarna de architect aan het woord te laten. Vervolgens krijgt een co-referent gelegenheid om kritische vragen te stellen. Dit mondt uit in een debat met de zaal. Gedurende de middag werken we toe naar een onderzoeksagenda.
Programma
10.30 uur Rondleiding op het terrein Den Dolder voor een kleine groep geïnteresseerden (max. 25 personen)
12.30 uur Lunch in de kapel bij het Sanatorium te Zeist
13.00 uur Opening door gespreksleider: Ronald Gorter, directeur Fonds Psychische Gezondheid
13.05 uur Welkom door Richard Janssen, lid Raad van Bestuur Altrecht
13.15 uur Presentatie Nikolaas Vande Keere van UR architects
Het ontwerpend onderzoek De psychiatrische instelling ontmanteld en toelichting van de drie cases.
13.35 uur Case 1: Psychiatrisch Centrum Bloemendaal, Den Haag
Wat betekent wonen voor de psychiatrische patiënt?
toegespitst op het cliëntenperspectief
integratie: wonen tussen patiënten, maar ook in een woonwijk met andere mensen
invloed van familie-initiatieven zoals kleinschalige woonprojecten
Jos van Nieuwkoop, directeur vastgoed Parnassia Bavo Groep, over het functioneren van het terrein, herbestemming en ontwikkeling
Terry van de Heide, architect. Heeft een ontwerpend onderzoek verricht naar de mogelijkheden van huisvesting voor dak- en thuislozen in Nederland, is de architect van een FPA (Forensisch Psychiatrische Afdeling) in Den Haag en van een sportaccommodatie, beide in opdracht van Parnassia Bavo Groep.
Co-referent: Bert Stavenuiter, directeur van Ypsilon (cliënten- en familieperspectief). Stichting Ypsilon is de vereniging van familieleden en betrokkenen van mensen met schizofrenie of een psychose, heeft ook een Expertisecentrum Wonen.
Debat met zaal
14.20 uur Case 2: Servaashof, Venray
Wat is de rol van het landschap bij zorgarchitectuur?
sterke segregatie in organisatie terrein
rol van het landschap: kijkgroen versus gebruik door patiënten
is dit een juiste aanpak? (gedacht vanuit beheersaanpak)
Bureau B+B stedebouw en landschapsarchitectuur. Over het concept en de inrichting van dit terrein, functioneren en herontwikkeling
Architect Martien van Goor (Greiner Van Goor Huijten Architecten), ontwerpers van nieuwbouw 300 plaatsen
Co-referent: Bas Römgens (woon)zorg ambassadeur bij VenhoevenCS architecture + urbanism. VenhoevenCS werkt momenteel voor GGNet aan masterplannen voor psychiatrische voorzieningen in Apeldoorn en Warnsveld.
Debat met zaal
15.05 uur pauze
15.15 uur Case 3: Willem Arntsz Hoeve, Den Dolder
Hoe ga je om met het bestaande erfgoed en/of de erfenis van de bouwjaren 70/80/90?
project Dolderse Hille, samenwerking met woningcorporatie Seyster Veste
herbestemming
dorpskern in plaats van zorgkern, gemengd programma
Mariken Govaert, directeur vastgoed Altrecht, bespreekt haar opvatting over architectuur en psychiatrie. Over concepten, gebouw, stromingen
Don Murphy van VMX architecten. Over hun ervaringen met het ontwerpen voor psychiatrische patiënten, in het bijzonder op landelijke locaties
Co-referent: Durk Kooistra, lid Raad van bestuur ’s Heeren Loo en zelf opdrachtgever
Debat met zaal
16.00 uur Slotdebat:
Conclusies en formuleren onderzoeksagenda
16.45 uur Borrel
Locatie: Altrecht, in de voormalige kapel bij het Christelijk Sanatorium te Zeist (max. 105 mensen)
Aanmelden:
sfa@architectuurfonds.nl o.v.v. De woning en het gesticht.
Aanmelden rondleiding:
sfa@architectuurfonds.nl o.v.v. rondleiding Den Dolder. Er kunnen maximaal 25 personen mee, dus reageer snel bij interesse.
Meer informatie naar aanleiding van dit onderwerp leest u in het essay van UR Architects wat als pdf is bijgevoegd op deze pagina.
Het ontwerpend onderzoek De psychiatrische instelling ontmanteld van UR architects is tot stand gekomen met een bijdrage van het Stimuleringsfonds voor Architectuur, het Fonds Psychische Gezondheid, EFL-stichting, Twijnstra Gudde en Centrum Zorg en Bouw/TNO.
In België wordt naar aanleiding van hetzelfde onderzoek van UR architects op 25 november in Museum Dr. Guislain te Gent de studiedag Het huis van de psychiatrie georganiseerd. Het huis van de psychiatrie zoekt naar nieuwe raakpunten tussen architectuur en geestelijke gezondheidszorg en de betekenis ervan in de 21ste eeuw.
SfA ondersteunt negen organisaties werkzaam in e-cultuur, architectuur en vormgeving
10 mei 12 − Uitslag meerjarige subsidies bekend
Masterclass Smart Synergy
10 apr 12 − Tijdens de IABR 2012 organiseren alle Nederlandse Academies van Bouwkunst gezamenlijk de tentoonstelling Parallel Cases Smart City. Hoe definiëren we de ‘slimme steden’ van de toekomst? Hoe kunnen stedelijke gebieden bijdragen aan de grote vraagstukken van klimaat, energie, samenleving en economie? Over hetzelfde onderwerp start vanaf 20 tot en met 26 april een Masterclass Smart Synergy over de impact van water-, energie-, afval- en voedselsystemen in de Randstad. Welke betekenissen hebben deze cycli voor wonen, infrastructuur en toerisme?
Connecting The Dots 2012
10 apr 12 − Vanaf 17 tot 22 april vindt de jaarlijkse Salone del Mobile in Milaan weer plaats. Tijdens deze grootste designbeurs (sinds 1961) stellen gerenommeerde merken én jong talent hun nieuwe collectie design en interieur voor aan pers en publiek. Dit voorjaar verschijnt de Milaan 2012 editie van Connecting The Dots voor het eerst samen met de Nederlandse editie van ELLE Decoration.
Sluitingsdata Vormgeving
10 apr 12 − Voor de nieuwe Deelregelingen Talentontwikkeling Architectuur en Vormgeving, Vormgeving en Internationale Projecten Vormgeving zijn vanaf nu sluitingsdata ingesteld. De eerstvolgende rondes sluiten voor alle bovengenoemde regelingen op 30 april. Voor aanvragen bij het Gamefonds en TAX-videoclipfonds zijn de eerstvolgende sluitingsdata respectievelijk 24 mei en 31 mei.
IABR 2012
05 apr 12 − Op 20 april opent de vijfde editie van de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam haar deuren voor het publiek. ‘Hoe maken we stad?’, is de centrale vraag. Gedurende de IABR worden diverse stedelijke toekomstscenario’s verkend in een open denkomgeving. Met het doel betere oplossingen voor urgente maatschappelijke vraagstukken met toekomstgericht (ontwerpend) onderzoek. Making City krijgt mede vorm doordat er, net als in vorige edities, resultaten te zien zijn van diverse onderzoeken die door het SfA zijn ondersteund. Tijdens de biënnale zullen we hierover regelmatig berichten in de nieuwsbrief.
European Highways
05 apr 12 − Onder de naam kaalenkammen hebben architect Michel Heesen en fotograaf Hans Stakelbeek de 10.000 kilometer lange Europese snelweg E50 afgereden, van Brest in Frankrijk tot aan Makhachkala aan de Kaspische Zee. Tijdens hun reis onderzochten zij de toekomst van mobiliteit in Europa.
VPRO's Leve de Stad en Droomstad
02 apr 12 − Op 19 april start de vijfde editie van de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam (IABR) onder de titel Making City. De VPRO haakt hier op in met het thema Leve de Stad. De VPRO duikt een week lang op radio, televisie, digitaal en in de gids de stad in en gaat op zoek naar de mensen die bezig zijn vorm en inhoud te geven aan het verbeteren van de stad en de leefbaarheid ervan.
Meerjarenregeling
21 mrt 12 − Binnen de kaders van het cultuurbeleid voor 2013-2016 is het SfA dit jaar gestart met een subsidieregeling voor tweejarige programma’s, gericht op architectuur, vormgeving en e-cultuur. De sluitingsdatum was 1 maart 2012. Er zijn 28 aanvragen in behandeling genomen.
Hedy d’Ancona-prijs bij AVRO’s Kunstuur
16 mrt 12 − Vanaf 25 februari is een nieuwe serie televisie uitzendingen gestart van Zie Zorg bij AVRO’s Kunstuur. Zie Zorg is een reeks van zes afleveringen over de rol van architectuur bij zorginstellingen. In iedere aflevering wordt een van de nominaties voor de Hedy d’Ancona-prijs voor excellente zorgarchitectuur besproken.
De uitzendingen zijn elke zaterdag om 17.00 op Ned. 2.
Selectie Open Oproep bekend
15 mrt 12 − Er is behoefte aan initiërende stedenbouw, die in staat is potentieel interessante opgaven te formuleren. Begin dit jaar vroeg het fonds om onderzoeksvoorstellen waarin maatschappelijke en economische ontwikkelingen gekoppeld worden aan stedenbouw. Voorstellen konden betrekking hebben op zowel stad als regio. De open oproep leverde in totaal 56 inzendingen op. Daarvan zijn er zeven geselecteerd om uit te werken tot een reguliere aanvraag in de deelregeling Stedenbouw.
DUS Architects presenteert kamerprintmachine
15 mrt 12 − DUS Architects organiseerde eind februari een fundraising party voor de KamerMaker, ’s werelds eerste grootschalige en verplaatsbare 3D-printer. De KamerMaker kan complete ruimtes printen van 3 x 3 x 2,4 meter. De lancering van het open source project is feestelijk gevierd met zelf geprinte 3D-champagneglazen. De eerste 3D geprinte kamer wordt in september verwacht.
Michaël Snitker
15 mrt 12 − ‘trilvensters en onderkasttypografie’, ontworpen en samengesteld door grafisch ontwerper Michaël Snitker, is uit 338 inzendingen gekozen tot een van de dertig Best Verzorgde Boeken van 2011. De bundel is een persoonlijke en onvolledige bibliografie van ‘de andere namen’, Bert Schierbeek’s tweede experimentele roman uit 1952.
