SfA

CRISIS? HOEZO?

23 september 2009

In zijn dagelijkse column op de achterpagina van NRC Handelsblad (08/09/09) gaf Frits Abrahams een opmerkelijke dialoog weer, vooraf gegaan door de vraag aan de lezer wie hier aan het woord konden zijn. Hem was namelijk ook opgevallen dat CDA prominent Herman Wijffels en PvdA kopman Rick van der Ploeg in het programma Buitenhof (060909) opmerkelijk eensgezind de noodzaak van een paradigmashift bepleitten, een alternatief voor onze kolonialistische en kapitalistische levenswijze.

Beide mannen verschillen een generatie, maar hebben met elkaar gemeen dat ze econoom zijn, beschikken over een grote internationale ervaring en een veelzijdige nieuwsgierigheid naar ontwikkelingen in de samenleving. Hun diagnose was gelijkluidend. Ja, we hebben te maken met een financiële crisis, een economische crisis, een klimaatcrisis. Maar veel belangrijker nog: er is een ‘waardencrisis’. Onze leefwijze gaat ten koste van de derde wereld, versterkt de afstand tussen rijk en arm en schaadt bovendien het ecologisch systeem onherstelbaar.

Columnist Abrahams had dit gesprek met instemmende verwondering aangehoord: twee beschaafde heren die de revolutie preken, omdat ze geen alternatief zien. Met name Wijffels, voorzitter van de ideële denktank Worldconnectors, heeft zijn hoop gevestigd op de ‘culture creatives’ die volgens hem het eerst de noodzaak van ingrijpende veranderingen inzien.

Hoopgevend is in deze context de aandacht die er dit najaar in Nederland in het culturele circuit is voor het fenomeen stad. Onder het motto Eeuw van de stad brengt de VPRO een indrukwekkend programma over de wereldwijde ontwikkelingen in steden en metropolen.
Gebruik makend van haar verschillende mogelijkheden op radio en tv doet deze omroep een unieke warming up voor de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam, die eind september van start gaat. Het thema van deze editie van de IABR, Open City, is uitgewerkt in zes verschillende onderzoeksteams, onder curator Kees Christiaanse.

Drie maanden lang staat de hele programmering van het NAi in het teken van reflectie op en debat over de stad.
De IABR werkt besmettelijk: in de hoofdstad richt de Dienst Ruimtelijke Ordening van Amsterdam in de voormalige Shell-kantine in Amsterdam Noord een tentoonstelling in over de toekomst van de Amsterdamse metropool. En begin oktober organiseert deze DRO een congres over ‘de nieuwe opgaven van de mondiale verstedelijking’ met een keur aan sprekers over urban planning en een reeks workshops. www.morgentomorrow.nl Kansen te over om de noodzakelijke veranderingen die Wijffels en Van der Ploeg bepleiten te verkennen.

In de programmering van deze evenementen is het terugkerende thema namelijk dat de wereldbevolking steeds meer een stedelijke bevolking is. De aandacht gaat vooral uit naar het registreren en analyseren van de gevolgen van deze, snelle stedelijke groei. Met een mengeling van fascinatie en kritiek doen onderzoeksteams, fotografen, ontwerpers en wetenschappers verslag van deze omvangrijke verstedelijking, die zich uitstrekt tot in alle uithoeken van voormalige agrarische samenlevingen. Maar bij het lezen van de indrukwekkende programma’s ontstaat ook de indruk dat verstedelijking een autonoom fenomeen is. Een niet te stuiten proces, ook al zijn de levensomstandigheden in grote delen van deze stedelijke samenleving erbarmelijk.

Kernvraag voor de debatten lijkt mij: wat betekent dit nu voor stedenbouwkundigen, opdrachtgevers, bestuurders, beleggers? Voor degenen die geacht worden de stad te maken? Een preview: Winy Maas presenteerde zich tijdens het openingsdebat van de Eeuw van de stad in Amsterdam als de nieuwe Le Corbusier, de visionaire ontwerper, die de bewoners van Parijs een cadeau aanbiedt. Toen vanuit het publiek door werd gevraagd naar de betekenis van dit presentje, bleek de inhoud van het pakketje te bestaan uit een magere managementstrategie met een strik erom gebonden. De presentatie van Maas balanceerde op het randje van een persiflage op de arrogante architect. Bregtje van der Haak heeft een documentaire gemaakt van de belevenissen van Maas in Parijs, waar hij in opdracht van Sarkozy zijn visionaire praktijk gestalte kan geven. De VPRO zond de documentaire Grand Paris: de president en de architect op 21 september uit.

De tegenhanger van deze traditionele opvatting over de ontwerper, die in staat is de regie over een metropool te voeren, is het onderzoeksproject dat Crimson heeft uitgewerkt in het kader van de IABR. Onder de licht provocerende titel Maakbaarheid toont het Rotterdamse collectief negen kleinschalige projecten, die beogen de dagelijkse leefomgeving in Rotterdamse wijken te verbeteren. Projecten die uitvoerbaar zijn en die tegelijk nieuwe werkwijzen agenderen om de doelstellingen van de ‘maakbare samenleving’ te reanimeren. In een Engelstalige uitgave van Lay-out presenteert het SfA de onderzoeksresultaten van Crimson.
De benaderingen van MVRDV en Crimson markeren de extremen van het werkterrein van ontwerpers en stedenbouwkundigen. Winy Maas heeft geen besef van een ‘waardencrisis’ en opereert in het globale circuit van architecten die ondermeer de marketingstrategieën van machthebbers decoreren, terwijl Crimson dicht bij huis en in samenwerking met de lokale partijen volhardend op zoek is naar de ‘paradigmashift’ die ondermeer door Wijffels en Van der Ploeg wordt bepleit. Het debat over het verbouwen van de stad en haar samenleving is al begonnen.

Tweet